संस्कृति शिरोमणि

हरिराम जोशी

संस्कृतिविद् · इतिहासकार · साहित्यकार

"परम्पराको जरामा नै सुन्दरता छ। हामीले आफ्नो संस्कृति र परम्पराको विकृति धेरै गरेका छौँ।"
बायोडाटा डाउनलोड
तस्वीर
तल स्क्रोल गर्नुहोस
३०+प्रकाशित पुस्तक
४०+सम्मान र पुरस्कार
३०+वर्ष रोलम्बा सम्पादन
७+दशक साहित्यिक यात्रा

जीवन कथा

एक जीवनी

वि.सं. १९९२ - २०१०

बाल्यकाल र जिज्ञासा

ललितपुरको टङ्गाल/न्हागलमा भारथराम जोशी र हेमकुमारीको घरमा जन्मिएका हरिरामले सात वर्षको उमेरदेखि नै ज्ञानको अथक प्यासले ललितपुरदेखि काठमाडौँको कष्टमण्डपसम्म हिँडेर भारतीय पत्रपत्रिकाहरू पढ्ने गर्नुहुन्थ्यो। Times of India, नवभारत र National Herald जस्ता पत्रिकाले उहाँको विश्वदृष्टिकोणलाई विस्तार गरे। बालबालिकाकै उमेरमा उहाँमा समाजबाट स्वतन्त्र सोचाइ विकास भइसकेको थियो।

बाल्यकालको तस्वीर

वि.सं. २०१० - २०१९

शिक्षा र प्रभाव

सन् १९५३ मा काठमाडौँको टुँडिखेलमा बसेर उहाँले पहिलो कविता लेख्नुभयो - जसमा नेपाल गणतन्त्र हुने भविष्यवाणी गरिएको थियो, जुन पाँच दशकपछि साँचो सावित भयो। सन् १९६२ मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट संस्कृतिमा स्नातकोत्तर (एम.ए.) पूरा गर्नुभयो - मात्र ४ विद्यार्थी भएको त्यो पहिलो ब्याचमा। पछि उहाँले चार वेदको स्वतन्त्र अध्ययन गर्नुभयो।

विश्वविद्यालय कालको तस्वीर

वि.सं. २०१४ - २०३०

साहित्यिक उदय

सन् १९५७ मा पहिलो रचना प्रकाशित भयो। सन् १९५८ को "बहिनीपूजा" ले उहाँलाई नारी सशक्तीकरणको प्रगतिशील आवाजको रूपमा स्थापित गर्यो - कन्यादान जस्ता परम्पराहरूलाई चुनौती दिँदै दिदीबहिनीलाई दाजुभाइसरह सम्मान दिनुपर्ने अभियान चलाउनुभयो। नेपाल संग्रहालयमा पहिलो सरकारी सेवा सुरु गर्नुभयो।

वि.सं. २०३७ - २०५९

परिपक्व रचना र संस्थागत निर्माण

सन् १९८० मा बुबाको सम्झनामा "जोशी रिसर्च इन्ष्टिच्यूट" को स्थापना गर्नुभयो। सन् १९८१ मा द्विभाषिक सांस्कृतिक पत्रिका "रोलम्बा" सुरु गर्नुभयो, जुन उहाँले ३० वर्षभन्दा बढी सम्पादन गर्नुभयो। उहाँको सर्वोत्कृष्ट रचना "अभिनव संस्कृति कोष" (२०५८ वि.सं.) ले नेपालको सबैभन्दा प्रतिष्ठित साहित्यिक सम्मान "मदन पुरस्कार" जित्यो।

संस्थापना कालको तस्वीर

वि.सं. २०५९ - वर्तमान

विरासत र निरन्तर योगदान

उमेर बढेपछि पनि उहाँ बौद्धिक रूपमा सशक्त हुनुहुन्छ। हातले नै लेख्नुहुन्छ, स्मार्टफोन वा कम्प्युटर प्रयोग गर्नुहुन्न। पत्नी कदमको निधनपछि "कदम: अभिनव मेरा अनुभूतिहरू" कविता संग्रह प्रकाशित गर्नुभयो। सन् २०२४ मा ललितपुर महानगरपालिकाबाट आजीवन विशेष सम्मान प्राप्त गर्नुभयो।

साहित्यिक यात्रा

प्रकाशनहरू

अभिनव संस्कृति कोषमदन पुरस्कार

अभिनव संस्कृति कोष

२०५८ वि.सं. · सांस्कृतिक विश्वकोष

नेपाली परम्पराहरू, रीतिरिवाज र सांस्कृतिक अभ्यासहरूको विस्तृत शब्दकोष। यसले नेपालको सबैभन्दा प्रतिष्ठित मदन पुरस्कार जित्यो।

बहिनीपूजा

बहिनीपूजा

२०१५ वि.सं. · सामाजिक/सांस्कृतिक निबन्ध

नारी सशक्तीकरणको पक्षमा अग्रणी कृति। कन्यादान जस्ता परम्पराहरूलाई चुनौती दिँदै दिदीबहिनीलाई समान सम्मानको माग।

कदम: अभिनव मेरा अनुभूतिहरू

कदम: अभिनव मेरा अनुभूतिहरू

~२०७८ वि.सं. · कविता संग्रह

दिवंगत पत्नी कदमलाई समर्पित कविता। उहाँको बिरामीको समयमा ओछ्यानमा बसेर स्टायरोफोम कपमा लेखिएका कविताहरू।

काठमाडौँ उपत्यकाको कला र संस्कृति

काठमाडौँ उपत्यकाको कला र संस्कृति

इतिहास · अनुसन्धान

काठमाडौँ उपत्यकाको कला, वास्तुकला र सांस्कृतिक सम्पदाको विस्तृत अनुसन्धान।

वैदिक परम्परा र नेपाली संस्कृति

वैदिक परम्परा र नेपाली संस्कृति

धार्मिक दर्शन · अनुसन्धान

चार वेदको स्वतन्त्र अध्ययनमा आधारित नेपाली संस्कृतिसँग वैदिक परम्पराको सम्बन्ध।

नयाँ रचना प्रगतिमाआगामी

आगामी प्रकाशन

प्रगतिमा

"जीवन सकिँदैछ, तर जतिबेला छ, त्यतिबेला पढ्छु र लेख्छु। अर्को पुस्तकमा काम भइरहेको छ।"

सम्मान र पुरस्कार

प्रतिष्ठा र मान्यता

वि.सं. २०५८

मदन पुरस्कार

मदन पुरस्कार गुठी · "अभिनव संस्कृति कोष" का लागि · नेपालको सर्वोच्च साहित्यिक सम्मान

मानार्थ उपाधि

संस्कृति शिरोमणि

सांस्कृतिक क्षेत्रको सर्वोच्च मानार्थ उपाधि — "संस्कृतिको मुकुटमणि"

वि.सं. २०७६

हृदयचन्द्र–जनमत वरिष्ठ साधक सम्मान

जनमत साहित्यिक मासिक · २२ औँ प्राप्तकर्ता

कार्तिक २९, २०८१

ललितपुर महानगरपालिका विशेष सम्मान

महानगर प्रमुख चिरिबाबु महर्जनद्वारा प्रदत्त · वाहन, सुरक्षा, पूर्ण स्वास्थ्य सेवा

वार्षिक

हरिराम जोशी पुरस्कार

जोशी रिसर्च इन्ष्टिच्यूट · उहाँको नाममा स्थापित वार्षिक पुरस्कार · रु. २५,०००

वार्षिक

कदम पुरस्कार

जोशी रिसर्च इन्ष्टिच्यूट · दिवंगत पत्नी कदमको नाममा · सांस्कृतिक संरक्षणका लागि

अभिनन्दन

सम्मान र अभिनन्दन

२०८१

ललितपुर महानगरपालिका आजीवन सम्मान

ललितपुर महानगरपालिका · कार्तिक २९, २०८१

महानगर प्रमुख चिरिबाबु महर्जनद्वारा वाहन, सुरक्षा गार्ड, मोबाइल फोन, र पूर्ण अस्पताल खर्च सहित आजीवन सम्मान प्रदान।

२०८१

हरिराम पुरस्कार वितरण समारोह

जोशी रिसर्च इन्ष्टिच्यूट · २०८१

उहाँकै नाममा स्थापित वार्षिक हरिराम पुरस्कार तथा कदम पुरस्कार वितरण समारोहमा मुख्य अतिथिको रूपमा सम्मानित।

२०७६

हृदयचन्द्र–जनमत वरिष्ठ साधक सम्मान

जनमत साहित्यिक मासिक पत्रिका · २०७६

जनमत साहित्यिक मासिकबाट २२ औँ वरिष्ठ साधक सम्मानबाट अभिनन्दित। साहित्य र संस्कृतिमा आजीवन योगदानको मान्यता।

२०७०

नेवार साहित्य परिषद् अभिनन्दन

नेवार साहित्य परिषद् · ललितपुर

नेवार भाषा, साहित्य र संस्कृतिको संरक्षणमा उल्लेखनीय योगदानको लागि अभिनन्दन।

२०६५

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान अभिनन्दन

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान · काठमाडौँ

नेपाली संस्कृति र इतिहासमा गहन अनुसन्धानात्मक योगदानको लागि नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट सम्मानित।

२०६२

काठमाडौँ महानगरपालिका सांस्कृतिक सम्मान

काठमाडौँ महानगरपालिका

काठमाडौँ उपत्यकाको कला र संस्कृतिको अध्ययन तथा प्रवर्द्धनमा विशिष्ट योगदानको लागि सम्मान।

२०५८

मदन पुरस्कार गुठी अभिनन्दन

मदन पुरस्कार गुठी · काठमाडौँ

"अभिनव संस्कृति कोष" को लागि नेपालको सर्वोच्च साहित्यिक मदन पुरस्कार प्रदान गर्दै विशेष अभिनन्दन समारोह।

२०५०

त्रिभुवन विश्वविद्यालय संस्कृति अभिनन्दन

त्रिभुवन विश्वविद्यालय · संस्कृति विभाग

संस्कृतिमा स्नातकोत्तर तहको पहिलो ब्याचको विशिष्ट स्नातक तथा रोलम्बा पत्रिकाको सम्पादनमा योगदानका लागि अभिनन्दन।

यो सूची अपूर्ण छ। हरिराम जोशीले विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट ४०+ अभिनन्दन तथा सम्मान प्राप्त गर्नुभएको छ। पूर्ण सूची छिट्टै अद्यावधिक गरिनेछ।

प्रशंसापत्रहरू

साहित्यिक प्रशंसा

उज्यालो भविष्यको आशा गर्दै जोशीजीले अगाडि कदम बढाउने आह्वान सबैलाई गर्नुहुन्छ । शुरुको अवस्थामै यति राम्ररी लेख्ने नव युवकले अध्ययन तथा अनुभव समेत प्राप्त गरी केही दिन पछि धेरै राम्रा राम्रा उत्कृष्ट रचनाहरु हामीलाई प्रदान गर्नेछ भन्ने विश्वास मलाई लागेको छ । कविसित प्रतिभा छ, वस्तुस्थितिसित वहाँको राम्रो जान पहिचान पनि ।
— सिद्धिचरण श्रेष्ठ

— सिद्धिचरण श्रेष्ठ

युगकवि

२०१४ कार्तिक

•••

1 / 21